Tydzień Mózgu organizowany jest od 1999 r. w Krakowie, w ramach międzynarodowego Brain Awarness Week. Impreza ta ma na celu zwrócenie uwagi opinii publicznej na zagadnienia związane z prawidłowym i patologicznym funkcjonowaniem mózgu oraz podkreślenie konieczności badań w tej dziedzinie ze względu na duży wpływ zaburzeń w funkcjonowaniu mózgu na jakość życia. Konferencja ma także na celu popularyzację nauki i stwarza możliwość do dyskusji nad obecnym stanem wiedzy na temat mózgu. Odbywa się w formie cyklu wykładów w których udział biorą neurobiolodzy, neurolodzy, studenci oraz uczniowie szkół średnich.
Więcej informacji o programach Tygodnia Mózgu w poszczególnych latach w lewym bocznym menu.

Tydzień Mózgu w roku 2021 będzie się odbywać w formie zdalnej od 15 do 20 marca o godz. 17.00 pod hasłem „Porozmawiajmy o mózgu”.


Wykłady będą transmitowane w dniach 15-20 marca 2021 na Facebooku Cafe Nauka i YouTubie Uniwersytetu Jagiellońskiego w postaci plików video, do których link będzie zamieszczony na stronie: https://ptpk.org/tydzien_mozgu.html w dniu ustalonym w programie Tygodnia Mózgu 2021 przed godz. 17-tą.
Osoby pragnące zadać pytania dotyczące konkretnego wykładu, mogą to zrobić wysyłając je w dniu emisji wykładu do godz. 20:00 na adres: biuro@ptpk.org , podając swoje imię i nazwisko (fikcyjne lub prawdziwe) i tytuł wykładu. Odpowiedzi będą opublikowane po przesłaniu ich przez wykładowcę w możliwie najkrótszym czasie.


Program Tygodnia Mózgu 2021

Streszczenia wykładów zamieszczone są na końcu strony.

15.03.2021, poniedziałek

Prof. dr hab. Krzysztof Tokarski
(Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja PAN w Krakowie):

„Wpływ nowych technologii przekazu informacji na rozwój mózgu - nowy wspaniały świat”

Link do wykładu: https://youtu.be/Ud1rBa4cBFc

16.03.2021, wtorek

Dr Mateusz Hohol
(Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego):

„Mózg matematyczny: Jak działa? Dlaczego czasem zawodzi? Jak go wspierać?”

Link do wykładu: https://www.youtube.com/watch?v=obUsO7c4EG4
Pytania i odpowiedzi do wykładu: TUTAJ

17.03.2021, środa

Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski
(Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego):

„Noworodek noworodkowi nierówny. Jak czas wyklucia się u ptaków i porodu u ssaków jest skorelowany z etapem rozwoju układu nerwowego potomstwa?”

Link do wykładu: https://www.youtube.com/watch?v=u6ihZrj_O0o

18.03.2021, czwartek

Prof. dr hab. Jacek Jaworski
(Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie):

„Rapamycyna - skarb neurobiologów z Wyspy Wielkanocnej”

Link do wykładu: https://www.youtube.com/watch?v=WYwf5aLYk3w
Pytania i odpowiedzi do wykładu: TUTAJ

19.03.2021, piątek

Prof. dr hab. Ewa Sikora
(Instytut Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN w Warszawie):

„Czy starzenie mózgu jest nieodwracalne?”

Link do wykładu: https://youtu.be/FAn7XudoIzs
Pytania i odpowiedzi do wykładu: TUTAJ

20.03.2021, sobota

Dr hab. Katarzyna Kuter
(Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja PAN w Krakowie):

„Astrocyty - gwiazdy pod sklepieniem czaszki. W czym są wyjątkowe i jak pomagają chronić mózg.”

Link do wykładu: https://www.facebook.com/watch/?v=1293668261034462/font>
Pytania i odpowiedzi do wykładu: TUTAJ

Dzień Mózgu 2021 dla uczniów szkół podstawowych pod hasłem:
„Co się kryje w makówkach i konopiach”
Dnia 16 marca 2021, godz. 10.00 - 12.00

W ubiegłym roku po raz pierwszy zorganizowaliśmy Dzień Mózgu - obejmujący program skierowany specjalnie do dzieci, uczniów młodszych klas szkół podstawowych. W bieżącym roku, w ramach Tygodnia Mózgu 2021, mamy kolejną propozycję Dnia Mózgu 2021, programu dla uczniów szkół podstawowych, ale tym razem jest on skierowany do uczniów z wyższych klas.
W ramach Dnia Mózgu 2021 odbędą się dwa wykłady, już tradycyjnie przygotowane przez naukowców z Instytutu Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Będziemy się wspólnie zastanawiać co się kryje w makówkach i konopiach. Dr Agnieszka Zelek-Molik opowie o tym kiedy, pochodzące z makówek, opiaty przestają być darem natury i stają się zagrożeniem dla funkcjonowania naszego organizmu. Z kolei prof. dr hab. Katarzyna Starowicz-Bubak oraz mgr Jakub Mlost, opowiedzą o „blaskach i cieniach” działania marihuany, pochodzącej z roślin z rodzaju konopi zawierających substancje psychoaktywne.
Uczestnicy wykładów będą mogli po każdym wykładzie kierować pytania na adres biuro@ptpk.org , a odpowiedzi wykładowców ukażą się na stronie internetowej Towarzystwa w ostatnim dniu konferencji lub kolejnym dniu.
Linki do wykładów będą zamieszczone na stronie internetowej Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika https://ptpk.org/tydzien_mozgu.html, - wykłady będą transmitowane w postaci plików video przez kanał YouTube Instytutu Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie http://if-pan.krakow.pl/pl/.

PROGRAM Dnia Mózgu 2021 dla uczniów szkół podstawowych:

1. Dr Agnieszka Zelek-Molik
Zakład Biochemii Mózgu, Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
„Uzależnienie opioidowe czyli kiedy opiaty przestają być darem natury”

link do wykładu: https://www.youtube.com/watch?v=1Ap2FDhAXzc


2. Prof. dr hab. Katarzyna Starowicz-Bubak i mgr Jakub Mlost
Zakład Neurochemii, Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
„Marihuana: koniec tabu”

link do wykładu: https://www.youtube.com/watch?v=B_HRRM_WGyo

Organizatorzy:

Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika,
Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja PAN w Krakowie,
Uniwersytet Jagielloński.

Sponsorzy:

Miasto Kraków
Polskie Towarzystwo Badań Układu Nerwowego (Patronat Honorowy)

Komitet Organizacyjny:

prof. dr hab. Elżbieta Pyza (przewodnicząca), prof. dr hab. Irena Nalepa,
mgr Dorota Kłyś, Aleksander Koral

Materiały z konferencji zostały opublikowane w czasopiśmie „Wszechświat” Nr 1-3/2021
(w postaci kilkustronicowych streszczeń wykładów 2021), który można zakupić w formie cyfrowej.
Informacje dotczące kupna czasopisma można znalęźć na stronach: https://ptpk.org/wszechswiat.html i https://wszechswiat.ptpk.org/index.php/wszechswiat/subscriptionInfo

Tydzień Mózgu w Szczecinie 2021

Zapraszamy do udziału w konferencji „Tydzień Mózgu w Szczecinie 2021”, która odbędzie się w dniach od 15. do 19. marca 2021 roku.
Organizatorami tegorocznej edycji konferencji są Zachodniopomorskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Szczecinie, szkoły w Dębicach (powiat goleniowski), Gardnie (powiat gryfiński) i Pyrzycach oraz Oddział Szczeciński i Sekcja Nauk o Człowieku (Sekcja Biologii Człowieka) Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. Główną część wydarzenia stanowi pięciodniowy cykl szkoleń w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli (w trybie online) przygotowany we współpracy z Kuratorium Oświaty w Szczecinie, Powiatową Stacją Sanitarno-Epidemiologiczną w Szczecinie i Ośrodkiem Edukacji Przyrodniczo-Leśnej przy Nadleśnictwie Kliniska - program został podany w Internetowym Systemie Obsługi Szkoleń dostępnym pod adresem http://zcdn.edu.pl/aktualnosci/tydzien-mozgu-w-zcdn-ie/ lub przez stronę http://zcdn.edu.pl (wymagane jest wcześniejsze zalogowanie się).


Miasto Kraków




Streszczenia wykładów konferencji „Tydzień Mózgu 2021” on-line

„Wpływ nowych technologii przekazu informacji na rozwój mózgu - nowy wspaniały świat”
Prof. dr hab. Krzysztof Tokarski

Kierownik Zakładu Fizjologii, Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie
E-mail: ktok@if-pan.krakow.pl

Budzisz się rano pijesz kawę, zauważasz, że trzeba kupić nowe opakowanie, sekundy na wejście do Sieci, usłużny program podsuwa Ci twoją ulubiona markę. Twoje dziecko je płatki śniadaniowe które uwielbia, samo je wybrało z reklamowanych w telewizji, sprawdzasz na sieci domowej jakie zakupy trzeba dziś zrobić, lodówka raportuje brak mleka, wchodzisz do Sieci kupujesz ulubioną markę twojego malucha. Sprawdzasz wiadomości, logujesz się na serwer firmy, witasz z kolegami, pogrążasz w pracy, słyszysz, że młodsze dziecko grzecznie bawi się oglądając Cartoon Network, starsze ma lekcje on-line. Po pracy idziesz do strony z nowa wystawą malarstwa spędzasz wspaniały czas delektując się kolorami na twoim nowym wspaniałym monitorze (kupiłeś go on-line wczoraj). Żona w tym czasie jest na zakupach, w najbardziej polecanym wspaniałym sklepie internetowym, pyta czy chcesz nowy garnitur, razem wybieracie z setek dostępnych on-line fasonów, przy okazji kupujecie reklamowany nowy telewizor, wspaniały, większy od starego o 20 cali. Wieczorem z rodziną oglądasz już na nowym telewizorze, polecany, wspaniały film, potem spotykacie się na zoomie ze znajomymi. Co za wspaniały dzień, co za wspaniały świat......nowy wspaniały świat.

Przez ostatnich kilkanaście lat obserwujemy stopniową zmianę wzorców spędzania czasu wolnego przez dzieci i młodzież szkolną. Zamiast zabaw ruchowych na świeżym powietrzu dzieci zaczęły spędzać czas przed telewizorem lub smartfonem i komputerem. Ilość czasu spędzonego przed telewizorem przez dzieci przedszkolne i młodzież szkolną ocenia się na minimum 4 godziny dziennie. W 2019 ponad 63% Polaków, w ciągu roku nie przeczytało żadnej książki. Ponad 6 milionów osób w ciągu roku nie przeczytało nawet dłuższego tekstu w gazecie, czy Internecie.

Dostęp do Internetu w Polsce posiada prawie 100% rodzin. Szacunki GUS z 2015 roku podawały, że aż 95% dzieci w wieku 4-15 lat używa komputera lub smartfona przez minimum 2 godziny dziennie. Na przestrzeni ostatniego roku, na skutek pandemii i nauki za pośrednictwem Internetu, czas ten wydłużył się wielokrotnie. Należy zaznaczyć, że ciągła obecność w Sieci oraz wielogodzinny czas spędzany przed telewizorem są ściśle powiązane z jednoczesną, ciągłą ekspozycją na różnego typu reklamy. Zasadne wydaje się stwierdzenie, że obecnie dzieci urodzone na przestrzeni ostatnich 15 lat żyją bardziej w świecie wirtualnym niż rzeczywistym. Określenie wpływu tych lawinowych zmian w trybie komunikacji, sposobu przekazu informacji oraz zintensyfikowanego naporu komunikatów reklamowych na dalszy rozwój psychiki i inteligencji dziecka, jest prawdopodobnie jednym z największych współczesnych wyzwań psychologii i neurobiologii.

Powrót


„Mózg matematyczny: Jak działa? Dlaczego czasem zawodzi? Jak go wspierać?”
Dr Mateusz Hohol

Adiunkt w Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kierownik Copernicus Center Lab w ramach Priorytetowego Obszaru Badawczego "FutureSoc" w Inicjatywie Doskonałości-Uczelnia Badawcza na Uniwersytecie Jagiellońskim.
E-mail: mateusz.hohol@uj.edu.pl

Kompetencje matematyczne są jednym z kluczowych czynników prowadzących do dobrobytu, zarówno jednostek, jak i całych społeczeństw. Pytanie skąd biorą kompetencje matematyczne nurtowało już starożytnych filozofów, a dziś jest ono przedmiotem badań empirycznych prowadzonych na styku neuronauki i psychologii poznawczej. Badaczy interesują szczególnie dwa pytania: po pierwsze, w jaki sposób nasze mózgi w ogóle radzą sobie z matematyką? Po drugie, dlaczego poszczególne osoby różnią się w zakresie zdolności matematycznych, tworząc spektrum od osób mających problemy z elementarnymi rachunkami, aż do profesjonalistów, rozwijających twórczo matematykę. Jeśli chodzi o pytanie pierwsze, wskazuje się, że zdolności matematyczne mają głębokie korzenie ewolucyjne i są wczesne ontogenetycznie, o czym świadczy to, że zwierzęta inne niż człowiek oraz ludzkie niemowlęta zdolne są to rozróżniania liczebności postrzeganych obiektów. W przypadku człowieka, za „zmysł numeryczny” odpowiadają wyspecjalizowane systemy mózgowe, zlokalizowane w szczególności w okolicy bruzdy śródciemieniowej. Jeśli chodzi o pytanie o różnice indywidualne, wskazuje się, że oprócz ogólnych czynników poznawczych (inteligencja), poziom naszych kompetencji matematycznych wyznaczany jest przez sprawność „zmysłu numerycznego”. Jeśli elementarne zdolności numeryczne nie zostaną ukształtowane prawidłowo, odbija się to w kłopotach w przyswajaniu symbolicznej matematyki, a co za tym idzie w kłopotach szkolnych. Najbardziej „drastyczną” formą tych problemów jest dyskalkulia, związana między innymi ze zmianami strukturalnymi i funkcjonalnymi w płacie ciemieniowym mózgu. Wiele wysiłków badawczych zmierza zarówno do zrozumienia przyczyn dyskalkulii, jak i opracowania interwencji (treningów), mających na celu polepszenie zdolności matematycznych osób z dyskalkulią. Współczesne badania z zakresu neuronauki i psychologii poznawczej pozwalają także zrozumieć skąd biorą się ponadprzeciętne zdolności matematyczne – zarówno uzdolnionych dzieci, jak i profesjonalnych matematyków. W niniejszym wykładzie wskażemy odwołując się do najnowszych badań, jak działa nasz mózg matematyczny, z czym wiążą się najbardziej typowe problemy z uczeniem się matematyki oraz na czym polegają oparte na danych naukowych programy, mające na celu pomoc osobom z takimi problemami.

Powrót


„Noworodek noworodkowi nierówny. Jak czas wyklucia się u ptaków i porodu u ssaków jest skorelowany z etapem rozwoju układu nerwowego potomstwa?”
Prof. dr hab. Krzysztof Turlejski

Wydział Biologii i Nauk o Środowisku, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Dwie odrębne linie gadów zapoczątkowały ewolucję, która doprowadziła do powstania ssaków i ptaków. Potomstwo dinozaurów, przodków ptaków, wykluwało się w pełni zdolne do biegania, przypominało więc potomstwo dzisiejszych gadów i ptaków-zagniazdowników. Jednak u wielu gatunków ptaków pisklęta wykluwają się ślepe, a ich układ nerwowy jest na dużo wcześniejszym etapie rozwoju, nie pozwalającym na kontrolę ruchów, reakcję na większość bodźców i samodzielne zdobywanie pokarmu. Także u ssaków - jedynej żyjącej linii potomnej Therapsidów - fizjologia rozwoju ulegała wielkiemu zróżnicowaniu już po wyodrębnieniu tego rzędu. Dziobak i kolczatka „wysiadują” złożone przez siebie jaja, potomstwo wszystkich ssaków workowatych rodzi się na bardzo wczesnych etapach rozwoju, a stadium rozwoju różnych gatunków ssaków łożyskowych jest bardzo zróżnicowane. Powstaje zatem pytanie, czy rozwój układu nerwowego (i całego ciała) przebiega u różnych gatunków zupełnie odmiennie, co nie pozwalałoby na porównanie ich sekwencji rozwoju, czy też istnieją jakieś ogólne prawidłowości rozwoju układu nerwowego, od zapłodnienia do osiągnięcia samodzielności. Gdyby takie prawidłowości były, to możliwe byłoby określenie, na jakim etapie tego cyklu rozwojowego znajduje się świeżo wykluty, czy też urodzony osobnik danego gatunku i jakie będą następne etapy jego rozwoju. Na wykładzie omówię współczesne teorie i badania na ten temat.


Powrót


„Rapamycyna - skarb neurobiologów z Wyspy Wielkanocnej”
Prof. dr hab. Jacek Jaworski

Międzynarodowy Instytut Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie

W roku 1964 z Kanady, wyruszył w kierunku Wyspy Wielkanocnej H.M.C.S. Cape Scott należący do Królewskiej Kanadyjskiej Marynarki Wojennej. Na jego pokładzie znajdowało się około 40 naukowców i lekarzy, których celem było dokładne zbadanie środowiska i chorób ludzi zamieszkujących Wyspę Wielkanocną. Nikt z nich nie przypuszczał, iż efektem tej wyprawy będzie odkrycie nowej substancji – rapamycyny, która stanie się 40 lat później istotnym narzędziem w badaniach nad biologią molekularną układu nerwowego oraz ważnym lekiem stosowanym w leczeniu chorób neurologicznych. Rapamycyna jest substancją naturalną produkowaną przez bakterie glebowe - Streptomyces hygroscopicus. Natomiast biochemicznie jest inhibitorem ważnego regulatora metabolizmu komórek - ssaczego celu rapamycyny (mTOR). W trakcie swojego wykładu przedstawię po krótce pełną zwrotów akcji i determinacji badaczy historię rapamycyny. Następnie omówię, czego dzięki użyciu rapamycyny dowiedzieliśmy się o roli mTOR w rozwoju, fizjologii i starzeniu się układu nerwowego. Następnie opiszę choroby układu nerwowego związane ze zmianami aktywności mTOR i wykorzystanie rapamycyny (obecne lub planowane) w ich leczeniu. W końcu przedyskutuję możliwość wykorzystania tego leku do przeciwdziałania skutkom starzenia się organizmu, w szczególności mózgu.


Powrót


„Czy starzenie się mózgu jest nieodwracalne?”
Prof. dr hab. Ewa Sikora

Pracownia Molekularnych Podstaw Starzenia, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie
E-mail: e.sikora@nencki.ed.pl

Nasze życie stopniowo się wydłuża. Seniorzy 65+ zamieszkujący kraje Unii Europejskiej mogą spodziewać się jeszcze przynajmniej 20 lat życia. Jednakże, średnio po 65-tym roku komfort życia bardzo spada. Związane jest to z nasilaniem się procesów starzenia, któremu towarzyszy wzrost zachorowania na choroby przewlekłe, w tym neurodegeneracyjne. Starość manifestuje się również spadkiem pamięci oraz zdolności poznawczych u osób nie cierpiących na chorobę Alzheimera. Procesy starzenia się mózgu zachodzą na poziomie molekularnym, komórkowym oraz narządowym. Ponieważ komórki są podstawowymi cegiełkami budulcowymi naszego organizmu, to w zasadzie można postawić tezę, że mózg się starzeje dlatego, że starzeją się komórki go budujące. Starzenie komórkowe (ang. senescence) jest to proces, który polega na zmianach morfologicznych i funkcjonalnych komórek, które występują na skutek działania zewnętrznych i wewnętrznych czynników uszkadzających, w tym reaktywnych form tlenu. Stare komórki, gromadzą więc uszkodzone cząsteczki i całe organella komórkowe, ale nie umierają. Przybywa ich wraz z wiekiem. Wydzielają one do mikrośrodowiska wiele czynników, które powodują ogólnoustrojowy sterylny stan zapalny. Komórki budujące mózg, starzeją się podobnie jak inne komórki i generują szkodliwy stan zapalny w mózgu, nazywany neuroimmunoaging. Wydaje się, że najlepszym sposobem na opóźnienie, lub być może nawet cofnięcie efektów starzenia się mózgu jest wyeliminowanie z niego starych komórek. Pierwsze badania z zastosowaniem modeli zwierzęcych pokazują, że możliwa jest poprawa zdolności poznawczych oraz osłabienia symptomów chorób neurodegeneracyjnych, właśnie poprzez usunięcie starych komórek przy pomocy tzw. senolityków. Niewykluczone więc, że już w niedalekiej przyszłości senolityki, opóźniające starzenie się mózgu i całego organizmu staną się naszą codziennością. Warto jednak, niezależnie od postępu tych badań, zadbać o przedłużenie sprawności umysłu poprzez zdrowy styl życia, czyli właściwą dietę, odpowiednia aktywność fizyczną, umysłową i społeczną, oraz ograniczenie szkodliwego stresu.

Powrót


„Astrocyty - gwiazdy pod sklepieniem czaszki. W czym są wyjątkowe i jak pomagają chronić mózg”
Dr hab. Katarzyna Kuter

Zakład Neuropsychofarmakologii, Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.
E-mail: kuter@if-pan.krakow.pl

Z wyglądu gwiazdy lecz dopiero od niedawna wzbudzają powszechne zainteresowanie i zachwyt. Astrocyty to jeden z typów komórek układu nerwowego, które nie generują potencjałów elektrycznych, dlatego przez lata uważane były za klej scalający mózg. Z czasem jednak dostrzeżono, że bez tego cichego wspólnika neurony nie mogą działać prawidłowo gdyż to astrocyty odpowiadają za homeostazę czyli równowagę otoczenia. Dziś wiemy, że te wszechstronne komórki gleju odgrywają decydującą rolę w rozwoju młodych neuronów pomagając im w migracji, tworzą dla nich przyjazne środowisko i kształtują. Dzięki swoim kontaktom z barierą krew-mózg astrocyty zaopatrują neurony w składniki odżywcze przez co zarządzają lokalną energetyką komórkową dokarmiając neurony i .sprzątając po nich. Astrocyty czujnie nadzorują aktywność zakończeń neuronalnych. Otulając ich połączenia tworzą synapsę oraz zapewniają prekursory neuroprzekaźników dla neuronów. Ważnym zadaniem astrocytów jest też komunikacja z innymi komórkami. Z mikroglejem współdziałają w stanie zapalnym najczęściej uspokajając aktywowane komórki gleju ale potrafią też być groźne.

W zdrowiu i chorobie astrocyty pełnią w mózgu funkcje wspierające i ochronne. Potrafią robić rzeczy, których nie umieją żadne inne komórki. Możliwe, że to dzięki nim nasz mózg ewoluował tak aby stać się homo sapiens. Jednak starzenie i choroby odciskają również na nich swoje piętno. Jak możemy wspomóc astrocyty we wspieraniu neuronów? Czy możemy wykorzystać ich możliwości w terapiach centralnego układu nerwowego? Na te pytania postaram się odpowiedzieć podczas Tygodnia Mózgu 2021.

Powrót








Neurogra

European Dana Alliance fot the Brain